Als we het hebben over 80 jaar vrijheid, gaan we mogelijk voorbij aan het onderwerp ON-Vrijheid. Als je ouders tijdens de Tweede Wereldoorlog gekozen hebben voor de verkeerde kant door lid of sympathisant te zijn van de NSB, kan het zijn dat je zelfs 80 jaar na de oorlog nog altijd het stempel ‘fout’ met je meedraagt. De kinderen van toen hebben met name in hun jonge jaren grote problemen gekend.
Door Henk Poelakker
De ouders, opgesloten in heropvoedingskampen en in gevangenissen, konden hun kinderen niet opvoeden. De jongens en meisjes van destijds kwamen terecht in gastgezinnen, internaten, opvangplekken waar ze het stempel ‘fout’ maar niet van zich af konden schudden. Sterker nog: ze werden steeds maar weer geconfronteerd met de verkeerde keuze(s) van hun ouders. Het lijkt erop dat kinderen van foute ouders bijna zonder uitzondering last hebben (of hebben gehad) van pestgedrag, buitensluiting, miskenning, angst, schuldgevoel, grote psychische problemen en zwijgzaamheid.
Eigen ervaring
Een kind dat nu 90 jaar zou zijn geweest, schreef toen zij 65 was, een brief naar het Algemeen Dagblad. Een citaat: 'Ik ben Oranje-gezind maar ik ben ook een kind van foute ouders. Toen in 1945 de Tweede Wereldoorlog was afgelopen, was ik 11 jaar. Veel begrip van wat er in de oorlog was gebeurd, had ik uiteraard niet. Doordat mijn vader fout was geweest, kon ik later, toen ik van school kwam en ging solliciteren, een baan bij de overheid wel vergeten. Een loopbaan bij de marine zat er niet in. Ook later, toen ik 15 jaar na de oorlog solliciteerde bij de politie, werd mijn vaders foute kant in de oorlog ook mij aangerekend en werd ik als ‘politiek onbetrouwbaar’ afgewezen. Had koningin Wilhelmina het zelf in de oorlogsjaren niet gezegd? ‘Na de oorlog zal er in de Nederlandse maatschappij voor hen en hun kinderen geen plaats meer zijn.’ Ook de vader van prinses Máxima heeft misschien niets fout gedaan, maar is wel fout geweest door lid te zijn van een foute regering, die wel fout heeft gedaan. Moet zij daar dan de lasten van dragen?'
Een jochie van 10
'Vanaf het moment dat we terugkeerden naar ons dorp begonnen de pesterijen. Achterna gezeten en in elkaar geslagen worden, dat hoorde tot de wekelijks terugkerende rituelen. Ik herinner me dat ik alleen op het schoolplein sta, de andere kinderen haken allemaal in en ze dansen langs me heen en ze schelden me uit voor NSB'er. Ik begreep niet wat die letters betekenden maar voelde wel de dreiging en de eenzaamheid.'
Schwein
'De eerste dag in het internaat was voor mij een nachtmerrie. We aten middageten in de grote eetzaal: tien jongens per tafel met een instructeur. We kregen aardappelen, groenten en vlees. Net als thuis begon ik mijn aardappelen en jus door elkaar te prakken. Ik moest meteen opstaan, naar voren in de eetzaal gaan staan en bij elke hap die ik nam uitroepen “Ich bin ein Schwein”. Iedereen weet wel wat dat betekent. Ik heb nooit meer mijn aardappelen geprakt.'
Een kleuter van vier
'Tijdens de Bevrijdingsdagen van 1945 werd ik samen met mijn moeder van huis gehaald. Wij moesten het hele dorp doorlopen en omdat ik vier was en niet zo snel kon lopen werd er een geweer op mijn rug gezet en gezegd: 'Doorlopen anders schiet ik je dood'. Ik heb enkele nachten met moeder in een schuur in een hoek in het stro geslapen zonder dekens en kussens. Ik denk dat ik, op het moment dat ik het geweer op mijn rug kreeg, mijn emoties volstrekt op slot heb gezet en aan het overleven ben geslagen.'
Jeugdstorm
De jongere kinderen van geïnterneerde ouders die niet konden worden opgevangen door familie, kwamen terecht in een kindertehuis van Bureau Bijzondere Jeugdzorg. De ervaringen van deze kinderen zijn verschillend. De oudere kinderen, die bijvoorbeeld lid waren geweest van de Jeugdstorm, moesten volgens de Nederlandse regering worden heropgevoed tot vaderlandslievende burgers. Over het algemeen zijn de ervaringen van deze zogenoemde jeugdige politieke delinquenten niet positief. 'We moesten naar de kerk. Achterin was nog een plaatsje vrij. De misdaden die onze ouders hadden begaan, werden ook ons aangerekend. Iedereen keek naar ons. Daar zaten ze dus, de zondaars van amper tien jaar.'
NSB. De letters staan voor Nationaal Socialistische Beweging. Zo’n 100.000 Nederlanders waren ten tijde van de Tweede Wereldoorlog lid van deze partij (of sympathiseerden er mee). Zij stonden achter de ideeën van Hitler en zijn nazi-partij. Waarom koos je voor deze club? Was het uit onvrede, uit armoede of toch omdat de ideologie je aansprak? Feit is dat hun leider Anton Mussert, een ingenieur uit Werkendam, na de oorlog ter dood is veroordeeld. Veel kinderen van foute ouders hebben in het na-oorlogse Nederland een moeilijke jeugd gehad.